Heb jij daar nu ook wel eens last van, van het Diderot-effect?

O, nooit van gehoord? Ik eerlijk gezegd ook niet, totdat ik er net over struikelde. En het is zo herkenbaar, dat je je afvraagt waarom het niet een algemeen erkend ziektebeeld is. Waarom er aan je nieuwe aankopen nog geen kaartje zit met de dreigende waarschuwing: Pas op! Deze aankoop veroorzaakt mogelijk het Diderot-effect!

Meer smaak dan geld
Diderot was een 18e-eeuwse filosoof. Hij schreef een essay met de titel ´Het verdriet bij het afscheid nemen van mijn oude kamerjas´. Bij die titel kan ik me nog niet zoveel voorstellen, meestal ben ik wel blij als ik iets ouds kan wegdoen. Maar Diderot was natuurlijk een man, en die doen wat moeilijker over kleren. Bij mannen schijnt het zo te werken dat kleren waardevoller worden naarmate ze langer gedragen zijn. "Deze trui kun je niet wegdoen, die heb ik al vijftien jaar!" is een hier wel eens gehoorde kreet. (Erger wordt het trouwens wanneer er geroepen wordt: Die heb ik al sinds mijn vijftiende! - maar gelukkig heb ik die de laatste tien jaar niet meer gehoord.)

De subtitel van het verhaal van Diderot luidt: "Een waarschuwing aan degenen met meer smaak dan geld." Dat is grappig, want die omschrijving (een te dure smaak) staat al sinds jaar en dag in mijn blogbeschrijving, rechtsboven. Ik voel me aangesproken en neem deze waarschuwing dus serieus.

Het verhaal van Diderot
Het verhaal van Diderot is waar gebeurd. Diderot kreeg van een vriendin een mooie nieuwe scharlaken kamerjas. De kamerjas was zo mooi, dat toen hij die eenmaal droeg hij het contrast met zijn oude, versleten zitbank te groot vond, waarop hij de bank vernieuwde. De nieuwe bank zorgde er weer voor dat het het vloerkleed en andere meubilair er in vergelijking armoedig uitzag zodat ook daarvoor nieuwe meubels moesten komen. Kortom, de introductie van dat ene nieuwe kledingstuk, dat goedbedoelde cadeau, leidde tot een kettingreactie van aankopen, en Diderot spendeerde grote hoeveelheden geld om zijn complete studeerkamer te renoveren.

Ah, nu wordt het duidelijk, nietwaar? We zouden het ook het Ikea-effect kunnen noemen.

Eenheid
Kennelijk willen we een bepaalde soort eenheid in ons huis. Als het allemaal ongeveer even oud en versleten is, is het niet zo'n probleem. Maar zetten we in onze jaren-tachtig inrichting een supermoderne platte plasma-tv of in ons knusse keukentje een luxe Amerikaanse dubbele koelkast, dan lijkt de rest ineens zo armoeiig. Het geheel wordt dan verstoord door één element, dat leidt tot onrust, en daarom vervangen we allerlei zaken totdat het weer een geheel vormt. Daarom willen we bij nieuwe kleren meteen ook nieuwe schoenen. Bij nieuwe tuinstoelen meteen nieuwe kussens. En een nieuwe parasol. Een nieuwe kledingstijl vereist een bijpassende lifestyle. Een opgeknapte kamer doet de rest van het huis verbleken, en dan moeten de andere kamers óók nieuwe verf en nieuwe vloerbedekking.

Wees met opknappen trouwens ook op je hoede voor het dubbele Diderot-effect: Naar aanleiding van jouw renovatieproject voelen vrienden en familie plotseling het tekortschieten van hun eigen huis, en gaan ook de boel opknappen. Tegen de tijd dat zij klaar zijn, is van jouw verf en vloerbedekking het nieuwe al weer af.... En zo blijven we onszelf opjagen naar steeds grotere en duurdere hoogtes. Daarom willen we dingen hebben die we niet nodig hebben.

Versla het Diderot-effect
Maar nu hebben wij een voorsprong op de rest van de mensheid: Wij zijn ons vanaf nu bewust van het Diderot-effect. Dat maakt ons al stukken minder kwetsbaar. Zie in gedachten aan elke aankoop dat waarschuwingskaartje hangen. Pas op! Welk effect gaat deze aankoop hebben op mijn gevoel en mening over mijn huidige inrichting? Gaat deze jas me ontevreden maken met de rest van mijn kleding? Is deze aankoop het begin van een eindeloze stroom 'verbeteringen' die eigenlijk niet echt noodzakelijk zijn?

Wat kun je - behalve bewustzijn - nog meer doen om het Diderot-effect tegen te gaan? Hieronder volgen enkele tips die ik online gevonden heb.

Stel aankopen uit
Wanneer je het aankopen van nieuwe (nodige) artikelen uitstelt, stel je ook de eventuele kettingreactie uit. En wellicht ontdek je in die tijd dat je de aankoop niet meer nodig blijkt te hebben.

Vermijd 'over-upgrade'
Wat als je een aankoop niet kunt uitstellen? Vermijd dan het aankopen van 'de meest luxe' versie. Hoe luxer en moderner de snufjes op je nieuwe aankoop, hoe groter het verschil met de bezittingen die je al hebt, en hoe groter de kans op het Diderot-effect. Natuurlijk moet je niet bezuinigen op kwaliteit, want dat kost uiteindelijk ook meer geld.

Bereken alle kosten
Hou bij je aankoop rekening met meer dan alleen de zuinigheid, onderhoud en levensduur. Bedenk ook wat er aan extra kosten, Diderot-kosten zeg maar, bijkomt. Vereist de nieuwe, grotere, TV ook een nieuw tv-meubel? Kan het nieuwe pak niet zonder nieuw overhemd en stropdas? Kies voor artikelen met minder bijkomende uitgaven.

Schat toekomstige Diderot-kosten in
Als je iets groots voor je huis koopt, of je gaat een kamer opknappen, vermenigvuldig het aankoopbedrag dan met 5 tot 7 om de toekomstige Diderot-kosten in te schatten. Als je schrikt van dat bedrag: Prima, dan werkt deze tip perfect. Ga terug naar stap 1.
Wat ook helpt is je spullen kopen in een kringloopwinkel: Spullen die al een leven achter zich hebben voegen zich gewillig in bestaande huishoudens, zonder die opvallende smetteloze snoeverige nieuwheid die de rest van de inrichting beschaamd doet ineenkrimpen.

Omring jezelf met de juiste mensen
Een groot gedeelte van het Diderot-effect wordt veroorzaakt door onze angst wat anderen van ons denken. Of van onze oude gordijnen bij dat nieuwe bankstel.
Zorg dat je omringd wordt door mensen die zich niet zo druk maken over uiterlijke dingen of zaken als de nieuwste auto of de huidige mode in kleding. Zo is er minder kans dat je in de Diderot-valkuil terechtkomt.

Herken de vicieuze cirkel van werken-en-uitgeven
De werk-en-consumeer-houding heeft een enorm sterke invloed in deze maatschappij. Maar er is meer in het leven dan alleen werken om je geld uit te kunnen geven.

Heb stijl, geen lifestyle
Stijl voorkomt het Diderot-effect. Als je je eigen stijl hebt, kun je allerlei produkten en aankopen afwijzen, omdat ze niet bij JOU passen. Een lifestyle werkt echter tegen je: Allerlei artikelen lijken noodzakelijk omdat ze bij die specifieke levensstijl horen. Hier, op de site Wisebread, kun je een interessant artikel daarover lezen. Prachtige quote: When you get to the point that you start talking about your lifestyle as if it were an additional member of the household, you're far, far gone.

Diderotitis
Ik blijf verbaasd staan over wat ik zelf allemaal leer terwijl ik probeer blogs te schrijven. Diderot en zijn kamerjas zullen nu voor eeuwig in mijn brein verankerd zijn. Telkens als ik in een winkel ben zal ik die arme Franse filosoof voor me zien die eerst zo tevreden was in zijn doorleefde studeerkamer, en later ongelukkig zat te zijn in zijn geheel gemoderniseerde huis, omringd door nieuwe aankopen die hem niet vertrouwd aanvoelden. En dat allemaal door één nieuwe kamerjas.

Ik vermoed dat ik in de afgelopen jaren enorm veel Diderot-aankopen heb gedaan. Ik weet het eigenlijk wel zeker. Maar nu ben ik een gewaarschuwd mens.
En jij? Lijd jij ook aan Diderotitis?

8 reacties:

Petra zei

Het is zo waar allemaal!!!!!!!!!!!

Buffertje zei

Wat een geweldig stuk met goede voorbeelden. Ik vrees dat ik door de verbouwing van onze badkamer ook aan diderotitus lijdt. Ik wil ineens alles anders en nieuw. Maar niet door nieuwe meubels te kopen, maar door deze te gaan verven in de 'landelijke stijl';) Ook komen er alleen 'oude spullen' bij (of ze moeten oud lijken) anders vrees ik echt de klos te worden.
Ik ga hier een bloggie over schrijven denk ik!
Bedankt voor de inspiratie!

verg(r)eetmenietje zei

Wat een prachtig stukje!
het is allemaal zo waar wat je schrijft...
Daarom ga ik ook zo graag naar
de kringloop en naar rommelmarktjes..Je brengt er spullen naartoe en je vindt er dan
weer dingen die jij echt goed kan
gebruiken en je spaart het milieu.
Diegene die de kringloop heeft uitgevonden zou ik een standbeeld
willen geven :)
liefs

Vlijtig Liesje zei

Goh, wat een interessant stukje!!! Ik had er ook nog nooit van gehoord, maar herken het wel helemaal! Voortaan ben ik een gewaarschuwd mens!

Karla zei

Diderotitis...........ja ik heb het. Maar de vraag is .......kan het genezen? Het afgelopen jaar heeft mijn huis geleden onder mijn ziekte. Nu moet de tuin er ook nog aan geloven vanwege het huis.
Zou ik dan inmiddels genezen zijn?

Ik hoop het maar.

Christiane zei

Ook ik ken het. Ik wist alleen niet dat er een naam voor was.
Ik kreeg een nieuw bankstel van mn schoonmoeder. Kort daarna moest er een vloerkleed komen, en een nieuwe salontafel. Nu zit ik op een schip met geld te wachten om een nieuwe eettafel met stoelen te kopen.
Dat is trouwens gelijk een oplossing voor deze aandoening. Geen geld hebben. Dan leg je je er - na de nodige frustratie- vanzelf bij neer dat jet het niet kunt kopen, en na een maandje of wat ben je er aan gewend en hoeft het niet meer zo nodig.

Ineke zei

Goh, nooit over nagedacht maar klinkt inderdaad allemaal erg logisch. Gelukkig ben ik altijd lang tevreden met mijn spullen en gooi ik niet vaak iets weg. Maar ongetwijfeld ben ik er ook wel eens aan ten prooi gevallen ongemerkt. :-)

Andy zei

Ik lees uw Diderot-stukje en mis het woord voor de belangrijkste emotie die hier speelt, ontevredenheid. Een aanschaf levert een nuttig artikel, maar ook ontevredenheid op. Het Diderot-effect gaat niet alleen over onverwacht meer geld uitgeven (heel modern), maar om stress, frustraties, ontevredenheid over de verandering van de setting.